کونسوڵی هۆڵەندا لە هەولێر: ئازادییەکان‌ له‌ عێراق و هه‌رێم له‌بەردەم ئاڵنگاریدایه‌
PM:07:32:24/07/2018


میترۆ، سبەی
کونسوڵی گشتی هۆڵەندا لە هەولێر رایدەگەیەنێت؛ ئازادی‌ راده‌ربرین و ئازادیه‌ مه‌ده‌نیه‌كان له‌ عێراق و هه‌رێم له‌بەردەم ئاڵنگاریدایه‌، هاوکات پێیوایە ئه‌گه‌ر هێزی پێشمه‌رگه‌ یه‌كنه‌گرێت، ئه‌وا سیستمی‌ ئاسایشی ئێره‌ سه‌قامگیر نابێت.

جانێت ئه‌لبێردا، کونسوڵی گشتی هۆڵەندا لە هەولێر لەم چاوپێکەوتنەیدا لەگەڵ کەناڵی کەی ئێن ئێن، ئاماژەی بەوەکرد، سیستمی‌ سیاسی هه‌رێمی‌ كوردستان زیاتر په‌یوه‌ندی به‌ كه‌سه‌كان و خانه‌واده‌كانه‌وه‌ هه‌یه‌، بۆ ئه‌وه‌ی‌ سیستمی‌ سیاسی به‌شێوه‌یەكی‌ زۆر باش به‌ڕێوه‌ بچێت، باشتر به‌ڕێوه‌بردنی‌ ده‌زگاكان زۆر گرنگه‌ بۆ ئەو سیستەمە.

سەرسوڕمانی خۆی پیشان دەدات سەبارەت بە باڵادەستی حیزب لە هەرێمەو دەڵێت: وه‌ك دیپلۆماتێك له‌ پۆسته‌كانی‌ رابردومدا خاڵی‌ چونه‌ژوره‌وه‌مان وه‌زارەته‌كان بوه‌، من رۆژانه‌ سه‌ردانی‌ وه‌زیره‌كانم كردوه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ شتێك به‌ده‌ستبهێنم، به‌ڵام لێره‌ ده‌بێت سه‌ردانی‌ حیزبه‌ سیاسیه‌كان بكه‌یت كه‌ ئه‌مه‌ جێگه‌ی‌ سه‌رنجه‌.

دەقی چاوپێکەوتنەکە

ئامادەکردنی/ بیشوان جەلال
* یه‌كه‌م پرسیارم ئه‌وه‌یه‌، بەشێک لە ژیاننامه‌ی‌ تۆم خوێنده‌وه‌، زانیم كه‌ به‌ زمانی‌ عه‌ره‌بی زۆر باش قسه‌ ئه‌كه‌ی. ئه‌مه‌ له‌كوێوه‌ فێربویت؟
جانێت ئه‌لبێردا: پرسارێكی‌ باشه‌، پێموابێ ئه‌وكاته‌ی‌ (18 بۆ 19) ساڵ بوم ده‌مویست له‌ باره‌ی‌ باكوری‌ ئه‌فریقا و خۆرهه‌ڵاتی‌ ناوه‌راست بزانم، بێگومان دوای‌ ئه‌وه‌ی‌ پسپۆڕییه‌كه‌ی‌ خۆت هه‌ڵده‌بژێریت پێویسته‌ ئه‌و بابه‌ته‌ هه‌ڵبژێریت كه‌ خۆت ده‌ته‌وێ، هه‌میشه‌ ده‌مویست ببم به‌ رۆژنامه‌نوس. كاتێك بۆ به‌شی ئه‌كادیمیای‌ رۆژنامه‌نوسی فۆرمم پركرده‌وه‌، خه‌ڵكانێكی‌ زۆر بۆ ئه‌و به‌شه‌ خۆیان ئاماده‌كردبو، بۆیه‌ رێگه‌م پێنه‌درا كه‌ به‌شدار بم، له‌به‌رئه‌وه‌ی‌ لیستی‌ ئه‌و به‌شه‌ هه‌موی‌ پڕ كرابوەوه‌، بۆیه‌ بڕیارمدا زمان فێرببم بۆ ماوه‌ی‌ ساڵێك، دوای‌ ئه‌و ساڵه‌ش، ده‌متوانی‌ به‌شی رۆژنامه‌نوسی هه‌ڵبژێرم. كاتێك رۆشتم بۆ یه‌كێك له‌ په‌یمانگاكان، كه‌ زانیاری‌ تێدا ده‌درا ده‌رباره‌ی‌ زمانه‌ تایبه‌ته‌كان. سه‌ره‌تا ده‌مویست زمانی‌ ئیسپانی‌ بخوێنم، به‌ڵام هۆڵه‌كه‌ پڕبو له‌ فێرخواز، بۆیه‌ بڕیارمدا بچمه‌ هۆڵێكی‌ دیكه‌، كه‌ زۆر چۆڵ بو ئه‌ویش هۆڵی فێربونی‌ زمانی‌ عه‌ره‌بی بو. له‌وێ گفتوگۆیه‌كی‌ زۆر باشم له‌گه‌ڵ ئه‌و كه‌سانه‌دا كرد سه‌باره‌ت به‌ زمانه‌كه‌، بۆیه‌ له‌ كۆتایی رۆژه‌كه‌دا بڕیارمدا كه‌ ده‌توانم له‌و ساڵه‌دا فێری زمانی‌ عه‌ره‌بی ببم، دواتر ده‌توانم شتێكی‌ دیكه‌ بكه‌م، له‌ماوه‌ی‌ ئه‌و ساڵه‌دا زۆر شت فێربوم سه‌باره‌ت به‌ زمان و ناوچه‌ عه‌ره‌بیه‌كان، حه‌زم به‌ زانینی‌ مێژوی‌ ئه‌و ناوچانه‌ ده‌كرد، سه‌باره‌ت به‌ ره‌سه‌نایه‌تی‌ زمانه‌كه‌و خه‌ڵكه‌كه‌و كۆمه‌ڵگه‌كه‌یان، دواتر چومه‌ زانكۆی‌ ئه‌مسته‌ردام و له‌ به‌شی "زمانه‌ سامیه‌كان و كلتوره‌كانیان". بڕیارێكی‌ دره‌نگوه‌خت بو، به‌ڵام گه‌یاندمی‌ به‌ زۆر شوێن، له‌نێویاندا هه‌رێمی‌ كوردستان.

* پاشان چویته‌ چه‌ندین وڵاتی‌ عه‌ره‌بی، له‌نێویاندا یه‌مه‌ن و سوریا.
جانێت ئه‌لبێردا: به‌ڵێ دوای‌ ته‌واوكردنی‌ زانكۆ، په‌یوه‌ندیم كرد به‌ وه‌زاره‌تی‌ ده‌ره‌وه‌، كه‌ وه‌ك دیپلۆماتێك كاربكه‌م، یه‌كه‌مین كارم له‌ده‌ره‌وه‌ی‌ وڵات یه‌مه‌ن بو له‌ شاری‌ سه‌نعا، وه‌ك لێپرسراوی‌ سیاسی باڵیۆزخانه‌ كارم ده‌كرد، دوای‌ یه‌مه‌ن، چوم بۆ جۆرجیا و ئه‌رمینیا له‌وێ وه‌كو جێگری باڵیۆز له‌ تبلیسی كارم كرد. دواتر گه‌رامه‌وه‌ بۆ وه‌زاره‌ت و چه‌ند پۆستێكی‌ ترم وه‌رگرت، له‌به‌رئه‌وه‌ی‌ زۆر گرنگه‌ ئه‌گه‌ر وه‌ك دیپلۆمات له‌ده‌ره‌وه‌ كار بكه‌یت، دواتر بگه‌ڕێیته‌وه‌ بۆ وه‌زارەت. پاشان له‌ دیمه‌شقی پایته‌ختی‌ سوریا پۆستم وه‌رگرت، دواتر چومه‌ ئیستەنبوڵ له‌ تیمی‌ سوریا كارم ده‌كرد. پاشان گه‌ڕامه‌وه‌ بۆ وه‌زاره‌ت و بوم به‌ جێگری به‌ڕێوه‌به‌ری باكوری‌ ئه‌فریقا و خۆرهه‌ڵاتی‌ ناوه‌راست. پاشانیش بوم به‌ كونسوڵی گشتی‌ هۆڵه‌ندا له‌ هه‌ولێر، ئه‌مه‌ بۆ من زۆر باش بو، چونكه‌ پێشتر نه‌هاتبومه‌ هه‌رێمی‌ كوردستان، بۆیه‌ له‌ لیسته‌كه‌ی‌ خۆمدا ئاماژه‌م بۆ كرد، ئه‌وانیش بڕیاریاندا كه‌ بمنێرن بۆ ئێره‌.

* پێموابێت ماوه‌ی‌ دو ساڵه‌ تۆ لێره‌یت، ئه‌ی‌ زمانی‌ كوردیه‌كه‌ت چۆنه‌؟
جانێت ئه‌لبێردا: له‌ راستیدا پێش ئه‌وه‌ی‌ بێم بۆ ئێره‌ بڕیارم دابو كه‌ ناتوانم ئه‌وه‌ رێكبخه‌م، له‌به‌رئه‌وه‌ی‌ لێره‌ ئۆفیسێكی‌ زۆر گه‌وره‌مان نیه‌، به‌شێك له‌و هاوكارانه‌ كه‌ لێره‌ له‌ هه‌رێمی‌ كوردستان كار ده‌كه‌ن، به‌شێكی‌ زۆریان كوردی هۆڵه‌ندین. په‌یوه‌ندی‌ نێوان هۆڵه‌ندا و هه‌رێمی‌ كوردستان زۆر گه‌وره‌یه‌، بۆیه‌ خه‌ڵكانێكی‌ زۆر ده‌بینم كه‌ به‌ هۆڵه‌ندی‌ قسه‌ ده‌كه‌ن، له‌م به‌شه‌ تایبه‌ته‌ی‌ جیهان كه‌ ئه‌مه‌ش زۆر دڵخۆشكه‌ره‌. له‌ یه‌ك كاتدا هه‌وڵی فێربونی‌ زمانی‌ عه‌ره‌بی و توركیم ده‌دا، له‌وكاته‌دا بۆ من زۆر سه‌خت بو. له‌ لایه‌كی‌ دیكه‌وه‌ ههو‌ڵی فێربونی‌ عه‌ره‌بی و عیبریم ده‌دا، كه‌ ئه‌وه‌ش زۆر سه‌خت بو، ده‌بو ته‌ركیزبخه‌مه‌ سه‌ر تواناكانم كه‌ شتگه‌لێكی‌ جیاوازم ده‌كرد.

* هه‌ست ناكه‌ی‌ زمانی‌ كوردی‌ سه‌خت بێت؟ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی‌ پێش ئه‌م به‌رنامه‌یه‌ چاوپێكه‌وتنم هه‌بو له‌گه‌ڵ به‌ڕێز كین گرۆس، كونسوڵی گشتی‌ ئه‌مەریكا له‌ هه‌ولێر، ئه‌و ده‌یتوانی‌ به‌ زمانی‌ تاجیكی‌ زۆر باش قسه‌ بكات، به‌ڵام نه‌یده‌توانی‌ به‌ كوردی‌ بدوێت. ته‌نها ده‌یتوانی‌ بڵێ سوپاس و ئه‌و ورده‌ وشانه‌.
جانێت ئه‌لبێردا: من زۆر سه‌رسامبوم به‌و كه‌سانه‌ی‌ دێن بۆ ئێره‌و له‌ ماوه‌ی دو ساڵدا كه‌  لێره ‌بوم،  توانیویانه‌ به‌ ته‌واوه‌تی‌ فێری زمانه‌كه‌ ببن و بیخوێنن. به‌ڵام من زمانی‌ عه‌ره‌بی لێره‌ یارمه‌تیده‌رم بو. بۆیه‌ ئه‌گه‌ر من لێره‌ له‌ سلێمانی‌، یان بچم بۆ شه‌نگال، یاخود بۆ دهۆك، خه‌ڵكانێكی‌ زۆر ده‌بینم كه‌ به‌ عه‌ره‌بی قسه‌ ده‌كه‌ن، هه‌ندێكجاریش وه‌كو دیپلۆماتێك له‌ هه‌رێمی‌ كوردستان، ده‌بێت بچیت بۆ به‌غدا و موسڵ و كه‌ركوك، بۆیه‌ له‌و روانگه‌یه‌وه‌ باڵانسێك هه‌یه‌.

* با بێینه‌ سه‌ر ته‌وه‌ره‌كانمان، یه‌كه‌مین پرسیارم ئه‌وه‌یه‌، تۆ پێشتر له‌ چه‌ندین وڵاتی‌ خۆرهه‌ڵاتی‌ ناوه‌راست بویت، ئه‌مه‌وێ بپرسم، ئێوه‌ كۆمه‌ڵگه‌ی‌ كوردی‌ چۆن ده‌بینن، به‌پێی ئه‌و ئه‌زمونی‌ له‌ كوردستان هه‌تانبوه‌.
جانێت ئه‌لبێردا: له‌ روانگه‌ی‌ تایبه‌تی‌ خۆمه‌وه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ی‌ من پێشتر هه‌رگیز لێره‌ نه‌بوم، هه‌روه‌ها پێشتر له‌ عێراقیش نه‌بوم، به‌ڵام عێراق یه‌كێك بوه‌ له‌و وڵاتانه‌ی‌ كه‌ هه‌میشه‌ حه‌زمكردوه‌ سه‌ردانی‌ بكه‌م، ده‌مزانی‌ كه‌ هه‌رێمی‌ كوردستان ده‌بێت زۆر جوان بێت. بۆیه‌ زۆر دڵخۆشبوم به‌ بینینی‌ ئه‌و هه‌مو دیمه‌نه‌ جوانه‌، بێگومان هه‌رێمی‌ كوردستان ته‌نها له‌ خه‌ڵكی‌ كورد پێكنه‌هاتوه‌. چه‌ند كه‌مینه‌یه‌كی‌ دیكه‌ش بونیان هه‌یه‌، دو ساڵی رابردوی‌ من، ساڵانێكی‌ زۆر جیاواز بون، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی‌ یه‌كه‌مساڵی من كه‌ لێره‌بوم بارودۆخه‌كه‌ له‌روی‌ سه‌ربازیه‌وه‌ ئاڵۆز بو له‌ روبه‌روبونه‌وه‌ی‌ داعش. ساڵی دوه‌میش له‌ په‌یوه‌ندیدا به‌ ریفراندۆم و په‌یوه‌ندییه‌كانی‌ نێوان به‌غداو هه‌ولێرو هه‌مو ئه‌و كاتانه‌ هه‌تا كاتی‌ هه‌ڵبژاردن، ئه‌و چركه‌ساتانه‌ زۆر جه‌نجاڵی هه‌بو، به‌ڵام من زۆر خۆشحاڵبوم به‌ میواندۆستی‌ خه‌ڵكی‌ كوردستان، پێموایه‌ شتێك هه‌یه‌ كه‌ ئه‌گه‌ر پسپۆڕی باكوری‌ ئه‌فریقا و خۆرهه‌ڵاتی‌ ناوه‌راست بیت ده‌بێت ته‌ركیزی‌ بخه‌یته‌ سه‌ر ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ناتوانی‌ له‌ هه‌مو ئه‌و ناوچانه‌ تێبگه‌یت ئه‌گه‌ر خۆت لێره‌ نه‌بیت. كورده‌كانی‌ هه‌ر چوارپارچه‌ی كوردستان له‌ توركیا و سوریاو ئێران و عێراق مێژوی‌ جیاوازیان هه‌یه‌، بۆ من زۆر گرنگ بو كه‌ له‌مانه‌ شاره‌زا بم، من لێره‌ چومه‌ته‌ هه‌مو شوێنێك، زۆربه‌ی‌ زۆری شوێنه‌كانم بینیوه‌. نه‌چومه‌ته‌ قه‌ندیل له‌به‌ر دۆخی‌ ئه‌منی‌، به‌ڵام زۆربه‌ی‌ شوێنه‌كان چوم و چێژم وه‌رگرتوه‌.

* هه‌ندێك سه‌رچاوه‌ ئاماژه‌ بۆ ئه‌وه‌ ده‌كه‌ن ژماره‌ی‌ به‌ ره‌گه‌ز كورده‌كانی‌ وڵاتی‌ هۆڵه‌ندا نزیكه‌ی‌ 70 هه‌زار كه‌س ده‌بێت له‌ هه‌مو پارچه‌كانی‌ كوردستان، هه‌ستی‌ هاوڵاتیانی وڵاته‌كه‌ت چۆنه‌ سه‌باره‌ت به‌و كوردانه‌ی‌ له‌ هۆڵه‌ندا ده‌ژین؟ واتە هه‌ستی‌ كۆ‌مه‌ڵگه‌كه‌ی‌ تۆ سه‌باره‌ت به‌و كوردانه‌ی‌ كه‌ له‌ هۆڵه‌نده‌ ده‌ژین.
جانێت ئه‌لبێردا: به‌شێكی‌ زۆر له‌و كوردانه‌ی‌ له‌ هۆڵه‌ندا ده‌ژین، هه‌سته‌كه‌م له‌ ساڵی هه‌شتاكانه‌وه‌ هاتون، به‌ ته‌نها له‌ هۆڵه‌ندا نه‌ماونه‌ته‌وه‌، گه‌شتیان كردوه‌ له‌ نێوان هۆ‌ڵه‌ندا و هه‌رێمی‌ كوردستان، بۆ نمونه‌ هه‌مو جارێك كه‌ ده‌گه‌ڕێمه‌وه‌ بۆ هۆڵه‌ندا، خه‌ڵكێكی‌ زۆر كوردی‌ هۆڵه‌ندی‌ ده‌بینم و له‌ هه‌مو شوێنێك ده‌یانبینم، پێشموابێت ئه‌و كه‌سانه‌ی‌ هۆڵه‌ندی‌ – كوردن و له‌ كوردستان ده‌ژین، بۆمن گرنگ نیه‌ كه‌ بیانژمێرم، پێموابێت حەوت هه‌زار كه‌س ده‌بن، كه‌ پاسپۆرتی‌ هۆڵه‌ندیان هه‌یه‌. هه‌ڵوێستی‌ ئه‌وان سه‌باره‌ت به‌ هۆڵه‌ندا یاخود هۆڵه‌ندا پێویسته‌ چی بكات له‌ كوردستان، پێموابێت په‌یوه‌ندیه‌كی‌ زۆر گه‌رمیان هه‌یه‌ پێكه‌وه‌. من به‌ش به‌حاڵی‌ خۆم زۆر ئه‌و په‌یوه‌ندیه‌م له‌وێ له‌گه‌ڵ كوردانی‌ دانیشتوی‌ هۆڵه‌ندا نیه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ی‌ من لێره‌م په‌یوه‌ندیم زیاتر له‌گه‌ڵ ئه‌و كورده‌ هۆڵه‌ندیانه‌دا هه‌یه‌ كه‌ لێره‌ن له‌ هه‌رێمی‌ كوردستان، هاوكات لێره‌ هاوتا سویدیه‌كه‌م و هاوتا ئه‌ڵمانیه‌كه‌م هه‌مان هه‌ستیان هه‌یه‌، به‌شێكی‌ كه‌م له‌ وڵاتانی‌ ئه‌وروپا دو ره‌گه‌زنامه‌یان هه‌یه‌، كه‌ وڵاته‌كه‌ی‌ من یه‌كێكه‌ له‌وان، ئێمه‌ زۆر شانازی‌ به‌وه‌وه‌ ده‌كه‌ین به‌و په‌یوه‌ندیه‌مانه‌وه‌. ته‌نانه‌ت له‌ رۆژی‌ نه‌ته‌وه‌یماندا كه‌ ده‌كه‌وێته‌ كۆتایی مانگی‌ نیسانه‌وه‌، هه‌موی‌ له‌لایه‌ن خه‌ڵكانی‌ كوردی‌ هۆڵه‌ندیه‌وه‌ سپۆنسه‌ر ده‌كرێت، لێره‌ هاوڕێیه‌كی‌ زۆری‌ كوردی‌ هۆڵه‌ندیمان هه‌یه‌ له‌گه‌ڵ منداڵه‌كانیان، زۆر خۆشحاڵین كه‌ ده‌یانبینین.

* با ده‌رباره‌ی‌ ئابوری‌ وڵاته‌كه‌تان گفتوگۆ بكه‌ین، دو سه‌رچاوه‌ی‌ گرنگی‌ ئابوری‌ ئێوه‌ بریتین له‌ بازرگانیكردن به‌ گوڵ و ئاژه‌ڵه‌وه‌ یاخود به‌روبومی‌ شیره‌مه‌نیه‌وه‌. هه‌وڵه‌كانی‌ ئێوه‌ چیبون له‌گه‌ڵ حكومه‌تی‌ هه‌رێمی‌ كوردستان بۆ ئه‌وه‌ی‌ هه‌مان ئه‌زمونی‌ ئێوه‌ په‌یڕه‌وكه‌ن؟
جانێت ئه‌لبێردا: ئێره‌ یه‌كێكه‌ له‌و ناوچانه‌ی‌ كه‌ به‌جدی ویستومه‌ تێكه‌ڵ بم له‌گه‌ڵیدا بۆ ئه‌وه‌ی‌ زۆرتر هه‌ما‌هه‌نگی‌ ئابوری‌ له‌نێوان هۆڵه‌ندا و هه‌رێمی‌ كوردستاندا هه‌بێت، بۆ ئه‌وه‌ی‌ هه‌رێمی‌ كوردستان هه‌مان ئاستی‌ هه‌بێت سه‌باره‌ت به‌و شتانه‌ی‌ ئێمه‌ كردومانه‌ وه‌ك گوڵ و ئاژه‌ڵداری، ئه‌مه‌ ئه‌نجامێكی‌ نابێت له‌به‌ر ئه‌وه‌ی‌ قه‌باره‌ی وڵاته‌كه‌مان و هه‌رێمی‌ كوردستان جیاوازن، به‌ڵام زۆر له‌یه‌كچونیش هه‌یه‌، هه‌سته‌كه‌م هه‌رێمی‌ كوردستان وه‌كو هۆڵه‌ندا سه‌رچاوه‌ی‌ سروشتان هه‌یه‌، بۆ ئه‌وه‌ی‌ پلانێكی‌ ئابوری‌ هه‌بێت له‌م ناوچه‌یه‌دا پێویسته‌ ژینگه‌یه‌كی‌ له‌باری‌ بۆ دروستكه‌یت، پرسی وه‌به‌رهێنان تاكو ئێستا له‌ هه‌رێمی‌ كوردستان هێشتا زۆر ئه‌رێنی نیه‌. عێراق به‌شێویه‌كی‌ گشتی‌ یه‌كێك بوه‌ له‌ ئه‌وله‌ویاتی‌ وڵاته‌كه‌ی‌ من له‌وكاته‌وه‌ی‌ كابینه‌ی‌ نوێی حكومه‌ت پێكهاتوه‌ له‌ مانگی‌ ئۆكتۆبه‌ره‌وه‌. ئه‌مه‌ش به‌و مانایه‌ دێت كه‌ ئێمه‌ چالاكتربین له‌ جاران له‌ په‌یوه‌ندیدا به‌ گه‌شه‌سه‌ندنی‌ كه‌رتی‌ تایبه‌ت، هه‌روه‌ها هه‌مه‌چه‌شنه‌كردنی‌ سه‌رچاوه‌كانی‌ ئابوری‌، ئێمه‌ چه‌ند ئه‌ركێكمان ده‌ستپێكرد‌وه‌ به‌ر له‌ هاوین، كه‌ په‌یوه‌ندیان هه‌یه‌ به‌ گه‌شه‌سه‌ندنی‌ كه‌رتی‌ تایبه‌ت و گه‌شه‌سه‌ندنی‌ كشتوكاڵی، هه‌ردوكیان له‌ ناوه‌راستی‌ عێراق و هه‌رێمی‌ كوردستانیش، من زۆر خۆشحاڵم كه‌ ده‌ستم هه‌بوه‌ له‌ بنیاتنانی‌ پرۆسه‌كه‌دا، من مانگێكی‌ تر ئێره‌ به‌جێده‌هێڵم، ده‌زانن كه‌ ئه‌و كارانه‌ ده‌كه‌ونه‌ سه‌ر رێ.

* راستیه‌ك هه‌یه‌ كه‌ ئه‌م ناوچه‌یه‌ كه‌ پێیده‌وترا میزۆپۆتامیا، ئه‌و شوێنه‌ی‌ یه‌كه‌مین شارستانیسه‌ت تێیدا سه‌ریهه‌ڵدا، یه‌كه‌مین پیشه‌سازی‌ كشتوكاڵی له‌ گوندی‌ چه‌رمۆ دۆزرایه‌وه‌ كه‌ نزیكه‌ لێره‌وه‌، له‌ سلێمانی‌، به‌ڵام له‌ راستیدا ئه‌م پیشه‌سازیه‌ لێره‌ پاشه‌كشه‌ی كردوه‌، چ جۆره‌ ستراتیژیه‌تێكی‌ كشتوكاڵی ده‌توانێت به‌ره‌وپێشی به‌رێت؟
جانێت ئه‌لبێردا: به‌ر له‌ هه‌رشتێك پێویسته‌ ستراتیژیه‌تی‌ كشتوكاڵی هه‌بێت، من بڕواناكه‌م كه‌ هێشتا ستراتیژی كشتوكاڵی تا ئێستا لێره‌ بونی‌ هه‌بێت، هه‌رێمه‌كه‌ی‌ ئێوه‌ به‌ چه‌ند كاتێكی‌ جیاوازدا تێپه‌ڕیوه‌، مه‌به‌ستم له‌ سێ ساڵی رابردودا، ئێوه‌ سه‌رقاڵی شه‌ڕی‌ روبه‌روبونه‌وه‌ی‌ داعش بون، له‌ ساڵانی‌ پێشتردا ته‌ركیز ته‌نها له‌سه‌ر ده‌رهێنانی‌ نه‌وت بوه‌. له‌ ئێستادا خه‌ڵك دركی‌ به‌و راستیه‌ كردوه‌، بۆ ئه‌وه‌ی‌ ئابوری‌ گه‌شه‌ بكات، پێویسته‌ ستراتیژی كشتوكاڵی هه‌بێت، ئه‌مه‌ش به‌و مانایه‌ی‌ هه‌ردو وه‌زاره‌تی‌ كشتوكاڵی به‌غداو هه‌رێم پێویسته‌ پێكه‌وه‌ دانیشن سه‌یری بژارده‌كانیان بكه‌ن، پێموایه‌ چاكسازی‌ له‌ خاكدا زۆر گرنگه،‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ به‌كاربردنی‌ كشتوكاڵی ببوژێته‌وه‌ پێویسته‌ ناوچه‌یه‌كی‌ گه‌وره‌ی‌ كشتوكاڵی بونی‌ هه‌بێت، ئه‌توانم چه‌ندین شتی‌ دیكه‌ش ئاماژه‌ پێبكه‌م، وه‌ك بانگهێشتكردنی‌ كۆمپانیاكانی‌ كه‌رتی‌ تایبه‌ت، ئه‌و شتانه‌ بكات كه‌ ئێستا حكومه‌ت كاری‌ له‌سه‌ر ده‌كات، لێره‌ هه‌ندێكجار حكومه‌ت هه‌مو شته‌كان ده‌خاته‌ یه‌ك شوێنه‌وه‌، به‌ڵام له‌ راستیدا ئه‌وه‌ جوتیاره‌كانن كه‌ ده‌بێت ده‌رفه‌تیان بۆ بڕه‌خسێنرێت و ژینگه‌كه‌یان بۆ له‌باربكرێت، بۆ ئه‌وه‌ی‌ به‌رهه‌میان هه‌بێت، من دڵنیام ئه‌و كه‌سانه‌ی‌ ده‌رچوی زانكۆی‌ (ڤاخنیگه‌)ن كه‌ زانكۆیه‌كی‌ كشتوكاڵیه‌ له‌ هۆڵه‌ندا، ئه‌توانن به‌شێك له‌و پسۆڕییه‌ یاخود ئامۆژگاریانه‌ بگه‌یه‌نن به‌ حكومه‌ت و هاوڵاتیانی‌ هه‌رێمی‌ كوردستان، و به‌شه‌كانی‌ دیكه‌ی‌ عێراقیش.

* ده‌چمه‌ سه‌ر ته‌وه‌رێكی‌ دیكه‌، ئه‌ویش په‌یوه‌ندی‌ ئێوه‌و حكومه‌تی‌ هه‌رێمی‌ كوردستانه‌، چۆن باس له‌م په‌یوه‌ندییه‌ ده‌كه‌یت و، هه‌ڵوێستی‌ ئێوه‌ سه‌باره‌ت به‌ سیستمی‌ سیاسی هه‌رێمی‌ كوردستان چیه‌؟
جانێت ئه‌لبێردا: پێموابێت په‌یوه‌ندی‌ ئێمه‌و هه‌رێمی‌ كوردستان زۆر زۆر باشه‌، هه‌میشه‌ كارو ئه‌ركی‌ سیاسیمان هه‌یه‌ له‌گه‌ڵ هه‌ردو حكومه‌تی‌ ناوه‌ندی‌ و حكومه‌تی‌ هه‌رێم، ئه‌م باڵانسه‌ بۆ ئێمه‌ زۆر گرنگه‌، بۆیه‌ تۆڕێكمان هه‌یه‌ له‌ به‌غداو هه‌ولێر، كاتێكیش باسی سیستمی‌ سیاسی هه‌رێمی‌ كوردستان بكه‌م، كه‌ ئه‌مه‌ بۆچونی‌ ته‌نها خودی‌ خۆم نیه‌، سیستمه‌كه‌ زۆر په‌یوه‌ندی به‌ كه‌سه‌كان و خانه‌واده‌كانه‌وه‌ هه‌یه‌، پێموایه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ سیستمی‌ سیاسی به‌شێوه‌یەكی‌ زۆر باش به‌ڕێوه‌ بچێت، باشتر به‌رێوه‌بردنی‌ ده‌زگاكان زۆر گرنگه‌ بۆ سیستمه‌ سیاسیه‌كه‌تان بۆ ئه‌وه‌ی‌ گه‌شه‌ بكات، پێموابێت ئه‌وه‌ شتێكه‌ كه‌ ئێمه‌ هه‌وڵمانداوه‌ له‌ ئێستادا ئه‌نجامی بده‌ین، به‌ڵام ئێوه‌ له‌ ئاینده‌دا زیاتر گرنگی پێده‌ده‌ن، زۆر شتێكی‌ سه‌یره‌ بۆ دیپلۆمات كه‌ ده‌بێت له‌گه‌ڵ حیزبه‌ سیاسییه‌كاندا گفتوگۆ بكات، من وه‌ك دیپلۆماتێك له‌ پۆسته‌كانی‌ رابردومدا خاڵی‌ چونه‌ژوره‌وه‌مان وه‌زارەته‌كان بوه‌، من رۆژانه‌ سه‌ردانی‌ وه‌زیره‌كانم كردوه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ شتێك به‌ده‌ستبهێنم، به‌ڵام لێره‌ ده‌بێت سه‌ردانی‌ حیزبه‌ سیاسیه‌كان بكه‌یت كه‌ ئه‌مه‌ جێگه‌ی‌ سه‌رنجه‌. بۆیه‌ ئێمه‌ هه‌وڵمانداوه‌ باڵانسێك له‌و نێوانه‌دا بدۆزینه‌وه‌ .

* ئه‌گه‌ر بگه‌ڕێینه‌وه‌ بۆ چوار ساڵ له‌مه‌وبه‌ر، رۆڵی ئێوه‌ له‌ به‌ره‌نگاربونه‌وه‌ی‌ داعشدا چیبوه‌، له‌ په‌یوەندیدا به‌ هاریكاریكردنی‌ هێزی‌ پێشمه‌رگه‌ی‌ كوردستانه‌وه‌ له‌روی‌ سه‌ربازیه‌وه‌؟
جانێت ئه‌لبێردا: ئه‌وه‌ ته‌نها چوار ساڵ له‌مه‌وپێش نه‌بو، ئێمه‌ هێشتا لێره‌ین،... 

* مه‌به‌ستم روبه‌روبونه‌وه‌ی‌ داعشه‌.
جانێت ئه‌لبێردا: داواكارییه‌ك هه‌بو، په‌رله‌مان زۆر به‌ وریاییه‌وه‌ له‌ داواكه‌ی‌ روانی‌، بۆیه‌ حكومه‌ت بڕیاریدا له‌یه‌ك كاتدا یارمه‌تی‌ پێشمه‌رگه‌ و هێزه‌ عێراقیه‌كان بدات له‌ شه‌ڕی روبه‌روبونه‌وه‌ی‌ داعشدا، ئێمه‌ راهێنانمان به‌ هێزی‌ پێشمه‌رگه‌ كرد، له‌ چوار شوێنی‌ هه‌رێمی‌ كوردستان ئه‌و راهێنانانه‌مان ئه‌نجامدا، له‌ ئێستاشدا گفتوگۆكانمان وه‌ك هه‌مو ئه‌وانیتر له‌گه‌ڵ حكومه‌تدا به‌رده‌وامه‌. سه‌باره‌ت به‌ روبه‌روبونه‌وه‌ی‌ داعش، له‌به‌رئه‌وه‌ی‌ داعش له‌روی‌ سه‌ربازیه‌وه‌ ره‌نگه‌ له‌ دوامانه‌وه‌ بێت، له‌روی‌ پرۆسه‌ی سه‌ربازیه‌وه‌ واده‌رده‌كه‌وێت كه‌ له‌ دوامانه‌وه‌ بێت ره‌نگه‌ روخساریان گۆڕابیت. بۆیه‌ دواتر چی ده‌بێت له‌ په‌یوه‌ندیدا به‌ به‌شداری‌ سه‌ربازیمان، یاخود پاڵپشتی‌ ئێمه‌ بۆ دروستكردنی‌ هێزێكی‌ ئاسایشی باشتر، تاكو ئێستا بڕیارێكی‌ له‌و جۆره‌ نیه‌، به‌ڵام گفتوگۆ زۆره‌ سه‌باره‌ت به‌ هه‌نگاوه‌كانی‌ ئاینده‌.

* ئه‌گه‌ر ده‌رباره‌ی‌ هێزه‌كانی‌ پێشمه‌رگه‌ قسه‌ بكه‌ین ده‌بینین تاكو ئێستا هێزه‌كان یه‌كنه‌خراون، ئێوه‌ هیچ هه‌وڵێكتان هه‌بو بۆ یه‌كگرتنه‌وه‌یان؟
جانێت ئه‌لبێردا: وه‌ك پێشتر وتم، راهێنانمان به‌ هێزه‌كانی‌ هه‌رێم كردوه‌، ئه‌وه‌ی‌ كه‌ له‌ هه‌ردو هێزی پێشمه‌رگه‌ پێكهاتوه‌. تاكو ئێستاش بۆ نمونه‌ سه‌باره‌ت به‌ (35) خاڵی پلانه‌كه‌ كه‌ تاكو ئێستا بڕیاری له‌سه‌ر نه‌دراوه‌، پێموابێت ئه‌و پلانە‌ (35) خاڵیه‌ پلانێكی‌ چاكسازی ده‌بێت كه‌ ره‌نگه‌ له‌ كۆتایدا به‌ره‌و وه‌زاره‌تی‌ به‌رگری‌ هه‌نگاو بنێت. من ناوی‌ ده‌نێم وه‌زاره‌تی‌ به‌رگری، ئه‌مه‌ ده‌بێته‌ دۆخێكی‌ نمونه‌یی. پێموابێت قه‌باره‌ی‌ هێزی پێشمه‌رگه‌ زۆر گه‌وره‌یه‌. ئه‌گه‌ر ئێوه‌ بچنه‌وه‌ دۆخێكی‌ ئاسایی، ئه‌و (190) هه‌زار پێشمه‌رگه‌یه‌ ره‌نگه‌ باشتر بێت ببن به‌ (60) هه‌زار ، هه‌رچه‌نده‌ من ئه‌و پسپۆریه‌م نیه‌. به‌ڵام پێویسته‌ هه‌مویان له‌ چوارچێوه‌ی‌ وه‌زاره‌تی‌ به‌رگریدا بن. وه‌ك وتم ئه‌و مه‌سه‌له‌یه‌ له‌سه‌ر مێزی‌ گفتوگۆیه‌ له‌ ئێستادا. گفتوگۆمان زۆر له‌و باره‌یه‌وه‌ كردوه‌. به‌ڵام گرنگه‌ بۆ من و هاوتاكانم لێره‌ و له‌ به‌غدا هه‌وڵبده‌ن كه‌ هێزی پێشمه‌رگه‌ یه‌كبگرێت، ئه‌گه‌ر یه‌كنه‌گرێت، ئه‌وا سیستمی‌ ئاسایشی ئێره‌ دواجار سه‌قامگیر نابێت وه‌ك ئه‌وه‌ی ئێوه‌ ده‌تانه‌وێت .

* با ده‌رباره‌ی‌ چالاكیه‌كانتان لێره‌ گفتوگۆبكه‌ین، ئێوه‌ هیچ پرۆژه‌یه‌كی‌ په‌روه‌رده‌یی یاخود پرۆگرامی‌ ئاڵوگۆڕتان هه‌یه‌، ئه‌گه‌ر به‌ڵێ، ده‌توانیت سه‌باره‌ت به‌و پرۆگرامانه‌و داواكارییه‌كانتان بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی‌ وه‌ربگیرێن زانیاریی بخەیتەڕو؟
جانێت ئه‌لبێردا: ئێمه‌ چه‌ند پرۆگرامێكی‌ په‌روه‌رده‌یمان هه‌یه‌، کە ئێستا ناتوانم هەموی باسبکەم و دەکرێت له‌ په‌یجی‌ فه‌یسبوكمان بیدۆزیته‌وه‌، لەوانە یەکێک لە پرۆگرامەکانمان پێی ده‌وترێت (فیلۆشیپ پرۆگرامس) پرۆگرامێكی‌ ترمان هه‌یه‌ به‌ناوی‌ (شه‌راكه‌) كه‌ به‌ زمانی‌ عه‌ره‌بی به‌ مانای‌ هاوبه‌شی دێت، ئێمه‌ كاربه‌ده‌ستان و كارمه‌ندانی‌ مه‌ده‌نی‌ پله‌باڵا ده‌نێرین بۆ هه‌مو جۆره‌ راهێنانه‌كان له‌ هۆڵه‌ندا، هاوكات ده‌رفه‌ت هه‌یه‌ بۆ ئاڵوگۆڕی خوێندكاران، ئه‌و جۆره‌ پرۆگرامانه‌كان هه‌یه‌.

* ئه‌مه‌وێ ته‌وه‌رێكی‌ تر بوروژێنم ئه‌ویش ئازادیه‌ مه‌ده‌نیه‌كانه‌، ئێوه‌ چۆن ئازادی‌ راده‌ربڕین و ئازادی‌ رۆژنامه‌وانی‌ هه‌ڵده‌سه‌نگێنن له‌ عێراق و هه‌رێمی‌ كوردستان به‌ تایبه‌تی‌؟
جانێت ئه‌لبێردا: من هه‌میشه‌ شته‌كان به‌راورد ده‌كه‌م به‌ وڵاتانی‌ دیكه‌ی‌ ناوچه‌كه‌، بۆیه‌ پێموایه‌ ئازادی‌ راده‌ربرین و ئازادیه‌ مه‌ده‌نیه‌كان لێره‌ له‌ ئاڵنگاریدایه‌ له‌ عێراق و هه‌رێمیش، به‌ڵام وه‌ك هه‌ندێك وڵاتانی‌ دیكه‌ خراپ نیه‌. ده‌زانم كه‌ حاڵه‌تی‌ گرتن و رفاندن هه‌یه‌ كه‌ ئێمه‌ زۆر نیگه‌رانین ده‌رباره‌یان، شتێك كه‌ من هه‌رگیز لێی تێنه‌گه‌یشتم ئه‌وه‌یه‌ من ئێستا لێره‌م له‌ كه‌ی‌ ئێن ئێن، كه‌ گرێدراوه‌ به‌ پارتێكی‌ سیاسیه‌وه‌. بۆ ئێمه‌ ئه‌وه‌ شتێكی‌ نامۆیه‌ كه‌ناڵی رۆژنامه‌نوانی‌ سه‌ربه‌خۆ به‌و جۆره‌ نین كه‌ ئێمه‌ ده‌مانه‌وێت بیبینین، رێكخراوێكی‌ هۆڵه‌ندی هه‌یه‌ به‌ناوی‌ (رۆژنامه‌وانی‌ ئازادی‌ بێسنور) و رێكخراوی دیكه‌ی‌ هۆڵه‌ندی‌ هه‌یه‌، ئێمه‌ هه‌وڵده‌ده‌ین كاربكه‌ین له‌گه‌ڵ رۆژنامه‌وان و ئاژانسی میدیاكان له‌ ناوه‌راستی‌ عێراق و هه‌رێمی‌ كوردستان بۆ بره‌ودان به‌ رۆژنامه‌وانی‌ لێكۆڵەری، به‌ڵام ئه‌مه‌ش كارێكی‌ ئاسان نیه‌، نازانم لێره‌ چۆنه‌، چه‌ند بنه‌مایه‌ك هه‌یه‌ له‌ كۆمه‌ڵگاكه‌ی‌ ئێوه‌دا كه‌ سه‌خته‌ بگه‌نه‌ چه‌ند حه‌قیقه‌تێكی‌ تایبه‌ت.

* تۆ وتت هه‌رێمی‌ كوردستان به‌راورد به‌ هه‌ندێك وڵاتی‌ دیكه‌ خراپ نیه‌، به‌ڵام له‌ راستیدا له‌ هه‌رێمی‌ كوردستان به‌شێك له‌ رۆژنامه‌نوسه‌كان هێرشیان كراوه‌ته‌ سه‌ر، به‌ند كراون، هه‌ندێك جار تیرۆریش كراون، له‌ گفتوگۆكانتان له‌گه‌ڵ حكومه‌تی‌ هه‌رێم باسی ئه‌م پرسه‌تان كردوه‌؟
جانێت ئه‌لبێردا: به‌ڵێ، ده‌رباره‌ی‌ ئه‌و پرسه‌ گفتوگۆمان كردوه‌، نیگه‌رانی خۆمان ده‌ربریوه‌، من خۆشم به‌ ته‌نها ئه‌وه‌م كردوه‌ و له‌گه‌ڵ هاوتاكانم له‌ یه‌كێتی‌ ئه‌وروپا، هاوكات له‌گه‌ڵ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتوه‌كانیش له‌سه‌ر ئه‌و پرسه‌ قسه‌مان هه‌بوه‌، ئه‌وانیش نیگه‌رانن، ده‌بێت بۆ ئه‌و پرسانه‌ لێكۆڵینه‌وه‌ هه‌بێت، ئه‌گه‌ر ئه‌مه‌ رونه‌دات له‌ گه‌شه‌ی دیموكراسی دورده‌كه‌ونه‌وه‌، ئه‌گه‌ر ئازادی‌ رۆژنامه‌وانی نه‌بێت، ئه‌مه‌ باش نیه‌ بۆ به‌ره‌وپێشچونی‌ دیموكراسی، كه‌ سه‌ركردایه‌تی‌ ئێوه‌ ده‌یه‌وێت هه‌نگاوی‌ بۆ بنێت، زۆر گرنگه‌ كه‌ ئه‌و لێكۆڵینه‌وانه‌ ئه‌نجامبدرێت.

* له‌ ئێستادا عێراق به‌ كاتێكی‌ پڕ ئاڵنگاریدا تێپه‌ر ده‌بێت، دوای‌ هه‌ڵبژادنه‌ په‌رله‌مانیه‌كه‌، بۆچونی‌ ئێوه‌ سه‌باره‌ت به‌ چاره‌نوسی حكومه‌تی‌ نوێی عێراق چیه‌؟ وه‌ك ده‌زانیت له‌ ئێستادا دانوستانێكی‌ زۆر هه‌یه‌ له‌نێوان پارته‌ سه‌ره‌كیه‌كانی‌ عێراق.
جانێت ئه‌لبێردا: به‌ڵێ، سه‌خته‌ رۆژانه‌ بەدواچونی بۆ بکەیت و بزانیت چی روده‌دات، هه‌ڵبژاردنه‌كان دوانن، هەڵبژاردنێکی تر لە هه‌رێمیش به‌ڕێوه‌یه‌، پێموابێت به‌شداری ژماره‌یه‌كی‌ كه‌م له‌ هه‌ڵبژاردن، ده‌رئه‌نجامی‌ كه‌می‌ متمانه‌ی‌ خه‌ڵكه‌ به‌و سیستمه‌ سیاسیه‌. له‌به‌ر ئه‌وه‌ی‌ توندوتیژی و ئاریشه‌ هه‌بوه‌، كه‌ پێویسته‌ زۆر به‌ وریاییه‌وه‌ ئه‌مه‌ چاره‌سه‌ر بكرێت. له‌ په‌یوه‌ندیشدا به‌ حكومه‌تی‌ نوێی عێراق، خوازیارین كه‌ حكومه‌تێكی‌ گشتگیر و هه‌مه‌لایه‌نه‌ بێت، ده‌ستاوده‌ستی‌ تیابكرێت. ئێمه‌ ناڵێین كه‌ ده‌بێت فلان حیزب و فیسار حیزب بێت، بۆ ئێمه‌ نیه‌ ئه‌و بڕیاره‌ بده‌ین. پێمانخۆشه‌ حكومه‌تی‌ نوێی عێراق ببینین، كه‌ عێراق و هه‌رێمی‌ كوردستان بباته‌ قۆناغێكی‌ نوێ، ئه‌مه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئێمه‌ ده‌یخوازین.

* ئه‌ی‌ پێگه‌ی‌ كورد له‌ حكومه‌تی‌ نوێی عێراقدا چۆن ده‌بینیت؟
جانێت ئه‌لبێردا: چاوه‌ڕوان ده‌كه‌م كورد به‌شێك بێت له‌و حكومه‌ته‌.