هه‌ر پێكه‌وه‌ژیان!
فاروق حه‌جی مسته‌فا

ئیدی روونه‌، كه‌ چاره‌نووسی كورد و هۆزه‌ عەرەبەكانی رۆژهه‌ڵاتی سووریا له‌ ئێستا به‌دواوه‌ هاوبه‌ش ده‌بێت، به‌پێچه‌وانه‌ی رابردوو، خۆ ئه‌گه‌ر پێكه‌وه‌ژیانی جاران وابه‌سته‌ی هاوسنووریی جوگرافی و كارگێڕی بووبێت، ئه‌وا ئێستا بووه‌ته‌ پێكه‌وه‌ژیانێكی سیاسی و ره‌هه‌ندێكی قووڵتری به‌خۆوه‌ گرتووه‌.


وا باوه‌ پێكه‌وه‌ژیان كه‌ش و ژینگه‌ی خۆی هه‌یه‌، ئه‌گه‌ر بڕیار له‌ ناوه‌نده‌وه‌ بێت، واته‌ بڕیار له‌ دووره‌وه‌ بێت، ئه‌وا پێكه‌وه‌ژیان نه‌رم و نیان ده‌بێت، هیچ په‌یوه‌ستییه‌كی به‌رامبه‌ر به‌ یه‌كدی تێدا نابێت، چونكه‌ هه‌ر لایه‌نه‌ و رێكاری تایبه‌تی خۆی هه‌یه‌، له‌ ره‌فتاركردن له‌گه‌ڵ ناوه‌ندی بڕیار، ئه‌مه‌ش دوو سه‌رنج هه‌ڵده‌گرێت:


یه‌كه‌م: ئه‌و پێكهاتانه‌ی به‌ده‌م یه‌كه‌وه‌ ده‌ژین، به‌رژه‌وه‌ندییه‌كی هاوبه‌شیان له‌نێواندا نییه‌، سه‌ره‌نجام ناسنامه‌یه‌كی كۆمه‌ڵایه‌تیی ده‌وڵه‌مه‌ند به‌ جوگرافیاكه‌ نادات، پاشان نائارامی و هه‌سته‌وه‌ری باڵاده‌ست ده‌بێت.


دووه‌م: ئه‌م جۆره‌ پێكه‌وه‌ژیانه‌، به‌ پێكه‌وه‌ژیانێكی زۆره‌ملێ داده‌ندرێت، دروست وه‌ك چۆن رژێم به‌ دروشمی (تواندنه‌وه‌ی هه‌موو كه‌مینه‌كان له‌نێو بۆته‌ی نه‌ته‌وه‌ی عه‌ره‌بدا)، له‌ تواندنه‌وه‌ و ئاوێته‌كردنی ناسنامه‌كاندا به‌شدار بوو، ئه‌مه‌ش واتای ئه‌وه‌یه‌، هه‌ستكردن به‌ سته‌م درێژه‌ی ده‌بێت، رێ بۆ په‌شێوی و هه‌سته‌وه‌ری ته‌خت ده‌كات، هه‌ر ته‌قینه‌وه‌یه‌كی ناوخۆش ده‌كاته‌ ئه‌گه‌رێكی به‌رده‌وام و ره‌نگه‌ بگاته‌ ئاستی شه‌ڕی ناوخۆش.


له‌و كاته‌ی شۆڕشی سووریا به‌رپا بووه‌، قسه‌كردن له‌باره‌ی هۆزه‌كانه‌وه‌ كۆتایی نه‌هاتووه‌، به‌ هه‌مان شێوه‌ له‌باره‌ی كوردیشه‌وه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی هه‌ردوو لاشیان له‌ جوگرافیایه‌كی هاوسنووردا پێكه‌وه‌ ده‌ژین، چونكه‌ خاكی هه‌ردوو لایان به‌ رووبه‌ری فراوان تێكه‌ڵ به‌ یه‌كدی ده‌بێت، ئیدی بیركردنه‌وه‌ له‌ داڕشتنی چاره‌نووسێكی هاوبه‌ش بووه‌ته‌ راستییه‌كی ئاشكرا.


سه‌یریش نییه‌، كه‌ كورد و هۆزه‌كان ئه‌وه‌ بۆ پتر له‌ پێنج ساڵ ده‌چێت له‌ رووی سیاسی و كارگێڕییه‌وه‌ پێكه‌وه‌ ده‌ژین، به‌م جۆره‌، ئه‌وان پێكه‌وه‌ هه‌وێنی واقیعێكی سیاسییان خه‌مڵاندووه‌، كه‌ ده‌بێته‌ بنه‌مایه‌ك بۆ حوكمڕانیی خۆجێیی. پرسیار لێره‌دا ئه‌وه‌یه‌: ئایا ئه‌م كاره‌ هاوبه‌شه‌ به‌رده‌وام ده‌بێت؟


راستیی بابه‌ته‌كه‌ به‌ رواڵه‌ت به‌ڵێ، گه‌لێك ده‌رهاوێشته‌ و پاساوی گه‌وره‌ هه‌ن، كه‌ پشتگیریی له‌ (به‌ڵێ)یه‌كه‌ ده‌كه‌ن: به‌ڵێ، ئه‌م به‌رده‌وامبوونه‌ مه‌رج و پشتیوانیی هه‌یه‌، ساده‌ترین مه‌رجیش ئه‌وه‌یه‌، كه‌ هه‌مووان پێیان وابێت به‌رژه‌وه‌ندییه‌كی هاوبه‌ش هه‌یه‌، هه‌ردوولاش زۆر پێویستیان به‌ یه‌كدی هه‌یه‌، په‌راوێزخستنی هه‌ردوولاش له‌ سه‌رده‌می رژێمی دیكتاتۆری چون یه‌ك بوو.


هه‌ڵبه‌ت، ئه‌و فاكته‌رانه‌ی هه‌ڕه‌شه‌ له‌ پێكه‌وه‌ژیانی كورد و هۆزه‌كانی عه‌ره‌ب ده‌كه‌ن، له‌وه‌ زیاترن، كه‌ هه‌ردوولایان كۆ ده‌كاته‌وه‌. هه‌ر كه‌سێك ئاشنای ناوچه‌كه‌ و سروشت و ته‌رزی ژیانی شوێنه‌كه‌ بێت، هه‌روه‌ها گه‌مه‌ی ئابووری و به‌رژه‌وه‌ندی، تێده‌گات ئاسته‌نگ چه‌ند زۆرن.


ره‌وشی ئێستا چه‌ندین هه‌ڕه‌شه‌ی له‌سه‌ره‌، ئه‌و هۆزانه‌ی له‌ دوو دیوی سنووردان، ئه‌گه‌ر هه‌یه‌ له‌ رێی ئه‌وانه‌وه‌ ده‌وڵه‌تانی دراوسێ ده‌ست بخه‌نه‌ نێو ره‌وشه‌كه‌وه‌. هه‌روه‌ها رژێمی سووریا و په‌یوه‌ندیی هه‌ندێك له‌ سه‌رۆك هۆزه‌كان به‌ رژێمه‌وه‌، ئه‌وه‌ سه‌رباری فرت و فێڵی ئۆپۆزسیۆن و په‌لكێشكردنی توركیا بۆ ده‌ستوه‌ردان، جگه‌ له‌ دنه‌دانی خه‌ڵك دژ به‌ یه‌ك.


ماوه‌ته‌وه‌ بڵێین، (پێكه‌وه‌ ژیان) بۆ ئه‌مڕۆ چاره‌نووسی بێ مه‌فه‌ڕه‌، واش دیاره‌ كۆنترۆڵكردنی ئه‌م ناوچه‌یه‌، واته‌ له‌ رۆژئاواوه‌ منبج، له‌ باشووری رۆژهه‌ڵاته‌وه‌ دێره‌زوور و له‌ باكووری رۆژهه‌ڵاتیشه‌وه‌ دێریك له‌ لایه‌ن هێزی (هه‌سه‌ده‌)وه‌ له‌خۆڕایی نه‌هاتووه‌، به‌ڵكوو ره‌وڕه‌وه‌ی مێژووه‌، كه‌ هه‌ردوو پێكهاته‌كه‌ی پێكه‌وه‌ هێناوه‌، تا چاره‌نووسێكی هاوبه‌ش گه‌ڵاڵه‌ بكه‌ن، ئه‌و چاره‌نووسه‌ش پشت به‌و سته‌مه‌ مێژووییه‌ ده‌به‌ستێت، كه‌ له‌ هه‌ردوولایان كراوه‌.

-basnews
AM:05:57:15/09/2020