گرنگیی ئازادیی
‫‎سابیری سه‌ندیكا


زۆربه‌ی خه‌ڵك له‌ جیهاندا خه‌ون به‌ ژیانی ئه‌مریكاوه‌ ده‌‌بینن، له‌به‌رئه‌وه‌ی نان و ئازادییشی پێكه‌وه‌ بۆ مرۆڤه‌كان دابینكردووه‌. ئازادیی گوزارشتكردن یان ئازادیی بیروڕاش، یه‌كێكه‌ له‌ مافه‌ هه‌ره‌ سه‌ره‌كییه‌كانی مرۆڤ.

له‌ سه‌رتاسه‌ری عێراق به‌ هه‌رێمی كوردتسانیشه‌وه‌ به‌شێكی زۆر له‌ به‌رپرسان به‌رده‌وامن له‌ به‌كارهێنانی یاسای ناڕوون كه‌رێگه‌ به‌ داواكاره‌ گشتییه‌كان ده‌دات رێكاری یاسایی له‌ دژی ئه‌و بۆچوون و ده‌ربڕینانه‌ بگرنه‌به‌ر كه‌ به‌دڵیان نییه‌، به‌شێك له‌وبه‌رپرسانه‌ له‌ ناوچه‌كانی ژێر كۆنترۆڵی حكومه‌تی عیراق و ته‌نانه‌ت هه‌رێمی كوردستانیش ئه‌م یاسایانه‌ به‌كارده‌هێنن بۆتۆقاندنی خه‌ڵك و له‌ هه‌ندێك حاڵه‌تدا بۆ بێده‌نگكردنی رۆژنامه‌نووسان و چالاكوانان و ده‌نگه‌ ناڕازییه‌كانی تر،

ئەگەر لە ڕابردوودا دەسەڵاتی دیکتاتۆررەکان دوژمنی کتێب بووبن، ئەوا ئێستا فۆڕمی ئەم دوژمانییەتییە گۆڕاوە و زۆرجارگرووپە توندڕەوەکان لە دوژمنە هەرە سەرسەختەکانی کتێب و بیرکردنەوەن. داعش لە چەند ساڵی ڕابردوودا لەعێراق دا بەهەزاران کتێبی لەو ناچانەدا لەناوبرد، کە کەوتە ژێر دەسەڵاتییەوە و بە دەیان ئاسەواری دێرینەشی وێران کرد. بۆیەدوژمنەکانی کتێب، کە دەکرێت بە دوژمنانی بیرکردنەوەش ناویان بەرین بە درێژایی سەدەکان.  

چه‌مكی ئازادیی، ئازادبوون و ئاره‌زوومه‌ندیی مرۆڤ ده‌گه‌یه‌نێت له‌ هه‌ڵبژاردنی هه‌ر بیروباوه‌ڕ و بژارده‌ و رێگه‌چاره‌یه‌ك، كه‌له‌ناو كۆمه‌ڵه‌ بیروباوه‌ڕێكی زۆر و بژارده‌دا هه‌ڵیده‌بژێرێت.



لە سەردەمی دەسەڵاتی بەعسیشدا لە هەرێمی کوردستان بە دەیان نووسەر لە ترسی سانسۆری بەعس و هاوکات ترسیڕاوەدوونان و شوێنبزرکردن بەناوی خوازراوەوە کتێب و نووسینەکانیان بڵاودەکردەوە. 

‎سه‌روه‌ریی یاساش مانای وایه‌ كه‌ حكومه‌ت ناتوانێت ده‌سه‌ڵاته‌كانی خۆی پیاده‌ بكات ته‌نها به‌ گوێره‌ی یاسای نووسراو نه‌بێتكه‌ به‌ تێپه‌ڕبوونی به‌ڕێوشوێنه‌ توندوتۆڵه‌كاندا داڕێژرابن. ئامانجیش له‌مه‌ گه‌یشتنه‌ به‌ پره‌نسیپی پارێزگاریكردن له‌ دژی بڕیاره‌زۆرداره‌كییه‌كان له‌ حاڵه‌ته‌ تاكه‌ كه‌سییه‌كاندا.



ئەوکات دژایەتی کتێب و خوێندنەوە لەلایەن دەسەڵاتێکەوە بوو دەترسا لە پێگەی خۆی و وەکو چالاکییەک دژی خۆیخوێندنەوەی دەبینی. لە بیرمە لە کۆتایی هەشتاکاندا دراوسێیەکمان هەبوو دەیان کتێبی لە ترسی پشکنینی بەعس لە توونیگەرماوەکەیاندا شاردەوە. لەوکاتەوە بۆ ئێستا دوژمنانی کتێب رۆژ بە رۆژ لە زیادبووندان، بەڵام سیما و خەسڵەت و کارییاندەگۆڕێت.



‎ئازادیی بۆ پێشكه‌وتن و سه‌ركه‌وتنی مرۆڤ و كۆمه‌ڵگه‌ له‌ ‌هه‌موو بواره‌كانی ژیاندا پێویستییه‌كی سه‌ره‌كییه‌، تا ئه‌و شوێنه‌یهه‌ست به‌ بوونی ‌ئازادی نه‌كه‌ین، هه‌تا نه‌زانین كه‌ ئازادی چ گه‌نجینه‌یه‌كی جوان ‌و به‌نرخه‌، هه‌تا نه‌زانین كه‌ ئازادی چنیعمه‌تێكی گه‌وره‌یه‌، ره‌نگه‌ وه‌ك پێویسته‌ خه‌باتی بۆ نه‌كه‌ین.



چونکە کتێب یەکێکە لە سەرچاوەکانی جیاوازبیرکردنەوە و جیاوازڕوانین، ئەو دەسەڵاتانە بۆیە دژی وتار و نوسین و ڕۆژنامە وکتێبن بۆ ئەوەی درێژە بە مانەوەی خۆیان بدەن و کەس لە دەرەوەی ئەوان بیر نەکاتەوە.

ئێستا بۆ ئەوەی بە وشیارییەوە بژین دەبێت دژی دوژمنانی کتێب بوەستینەوە و ئایدیا ژەهراوییەکانیان ڕەتبکەینەوە، چونکەئەوان جگە لە دوژمنانی بیرکردنەوە هیچی دیکە نین و دەیانەوێت کەس بیر نەکاتەوە.



‎مافی یه‌كسانبوون له‌به‌رامبه‌ر یاسادا، هه‌ر كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی دیموكراتی دادپه‌روه‌ر شتێكی بنچینه‌یی و سه‌ره‌كییه‌. جا ده‌وڵه‌مه‌ندبیت یان هه‌ژار، نه‌ته‌وه‌ی زۆرینه‌ بیت یان كه‌مینه‌یه‌كی ئایینی بیت. له‌ هه‌موو كۆمه‌ڵگه‌كاندا به‌ درێژایی مێژوو ئه‌وانه‌ی كه‌سیسته‌می دادپه‌روه‌ری تاوانكاریی به‌ڕێوه‌ده‌به‌ن، ده‌سه‌ڵاتیان به‌ بوونی ئه‌گه‌ری خراپ به‌كارهێنان و سه‌ركوتكاریی به‌ده‌سته‌وه‌گرتووه‌. به‌ناوی ده‌وڵه‌ته‌وه‌، هاووڵاتیان و نوسەران  و ڕۆژنامەنووسان دەستگیركراون و موڵكیان ده‌ستی به‌سه‌ردا گیراوه‌ وئه‌شكه‌نجه‌دراون و تیرۆر کراون و دوورخراونه‌ته‌وه‌ و له‌سێداره‌دراون، ئه‌مه‌ش به‌بێ بوونی پاساوی یاسایی و زۆر جار به‌بێده‌ستنیشانكردن ‌و ساغبوونه‌وه‌ی هیچ جۆره‌ تۆمه‌تێكی ره‌سمی.

هیچ كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی دیموكرات ناتوانێت له‌و جۆره‌ خراپ به‌كارهێنان و پێشێلكارییانه‌ ببورێت، ‎ئه‌وانه‌ی 

سەپاندنەوەی سیستەمی سانسۆر بەسەر کتێب و ڕۆژنامەنووسان نوسەران و چاپەمەنیدا. تاوانیکی گەورەی نیودەوڵەتیشەکەلە ھیچ کۆمەڵگایەکی دیموکرسیدا بوونی نیە؟

AM:09:07:04/10/2020